Γιατί όλοι έχουν ένα iPod;

Πώς γίνεται και μερικές ιδέες – ακόμα και παιδιάστικες καμιά φορά – επιβάλλονται στην αγορά και γίνονται τάσεις, ενώ άλλες ανθίζουν μόνο για λίγο και μετά χάνονται από προσώπου γης;

ipod

Οι κοινωνιολόγοι ονομάζουν «διάχυση» (diffusion) τον τρόπο με τον οποίο μεταδίδεται μία ιδέα ή ένα προϊόν. Μία από τις πιο γνωστές μελέτες διάχυσης είναι η ανάλυση των Bruce Ryan και Neal Gross για την εξάπλωση του υβριδικού καλαμποκιού την 10ετία του ’30 στην πολιτεία Greene της Αιόβα των ΗΠΑ. Παρ’ όλο που ένα νέο είδος καλαμποκιού θα ήταν κατά πολύ ανώτερο από τα παλιά είδη, χρειάστηκαν 22 χρόνια μέχρι να γίνει ευρέως αποδεκτό. Οι ερευνητές του φαινομένου της διάχυσης ονόμασαν τους αγρότες που υιοθέτησαν ήδη από το 1928 το νέο είδος καλαμποκιού «καινοτόμους» (innovators), ενώ η λίγο μεγαλύτερη ομάδα που επηρεάστηκε από αυτούς ονομάστηκε «πρώιμοι οπαδοί» (early adaptors). Ήταν αξιοσέβαστοι άνθρωποι που διαμόρφωσαν την κοινή γνώμη, που παρατηρούσαν τα «πειράματα» των καινοτόμων και τα υιοθέτησαν στη συνέχεια. Στα τέλη της 10ετίας του ’30 τους ακολούθησε η μάζα των «σκεπτικιστών» – στην προκειμένη περίπτωση οι επιτυχημένοι αγρότες, άνθρωποι που δεν θα άλλαζαν τίποτα αν προηγουμένως δεν είχε δοκιμαστεί. Κόλλησαν κι εκείνοι τον «ιό του καλαμποκιού» και τον μετέδωσαν τελικά και στους οπισθοδρομικούς ή αλλιώς τους «βραδυκίνητους» (stragglers).

Τοποθετημένη σε γράφημα, αυτή η διαδικασία παίρνει τη μορφή μίας τέλειας προοδευτικής καμπύλης: αρχικά ανέρχεται βαθμιαία, στη συνέχεια φτάνει στο κρίσιμο σημείο της κάθε καινοτομίας όπου πολλά προϊόντα αποτυγχάνουν. Το κρίσιμο σημείο κάθε καινοτομίας είναι η μετάβαση από τους «πρώιμους οπαδούς» στους «σκεπτικιστικές». Σε αυτό το σημείο υπάρχει ένα χάσμα. Κατά τον Αμερικανό κοινωνιολόγο Morton Grodzins, αν οι πρώιμοι οπαδοί καταφέρουν να περάσουν το χάσμα και φτάσουν την καινοτομία στους σκεπτικιστές ο επιδημικός κύκλος φτάνει στο σημείο αιχμής (tipping point).  Από αυτό το σημείο, η καμπύλη σκαρφαλώνει απότομα, όταν η μάζα υιοθετεί το προϊόν και μειώνεται πάλι όταν έχουν απομένει «οι βραδυκίνητοι».

Ειδικά για τις τεχνολογικές καινοτομίες, όπως το iPod ή το iPhone, ο εν λόγω κύκλος ζωής είναι πολύ σύντομος. Το ενδιαφέρον των «πρώιμων οπαδών» εξανεμίζεται μόλις το προϊόν εξαπλωθεί μαζικά και αυτοί αναζητούν το νέο καινοτόμο προϊόν.